Частка першая
Нешта мы ўсё для дарослых і для дарослых распавядаем… А давайце перад самымі святамі раскажам гісторыю для дзяцей. Можна казку – крыху чарадзейную, крыху сумную, але абавязкова са шчаслівым канцом. Як і належыць быць казцы, ды яшчэ напярэдадні Новага Года і Калядаў. Дамовіліся?
Калі так, тады ўсё адкладваем, збіраем вакол сябе дзяцей, а дарослыя… Няхай і яны паслухаюць.
Казку гэтую пачуў я ад адной мастачкі-ўкраінкі, а яна ў сваю чаргу чула яе ад сваёй бабулі з Валыні.
Даўным-даўно акрамя людзей, жывёл, птушак, дрэваў і кветак разнастайных на зямлі жылі яшчэ і зоркі. Праўда, цеснавата было, але неяк ужываліся. На чужую прастору не квапіліся, а сваё бераглі ды ў чысціні трымалі. Трэба сказаць, неба над Зямлёй тады ўжо было вялізнае, бязмежнае. У адным яго куточку Сонца жыло, у другім – Месяц, астатняя ж нябесная прастора пуставала, неабсяжная і нікім не заселеная. Першыя звярнулі на гэта ўвагу кветкі. Сабраліся яны неяк і паведамілі ўсім астатнім жыхарам Зямлі, што адпраўляюцца жыць на неба, балазе месца там дастаткова.
І вось пераўтварыліся кветкі ў матылькоў і ўляцелі. Але праз некаторы час вярнуліся яны назад на Зямлю.
– Ніяк не жывецца нам там. Чэзнуць усе сталі, вянуць без зямлі-карміліцы, без глебы яе жыватворнай ды без дажджоў яе, якія смагу наталяюць.
І тады ўзялі слова зоркі. Высветлілася, што і яны таксама даўно марылі ўляцець на неба, але баяліся ў гэтым прызнацца. Справа ў тым, што – так закладзена Тварцом усяго існага – у кожнай зоркі быў свой чалавек на Зямлі, а ў кожнага чалавека – свая зорка. Праўду кажучы, самім зоркам на зямлі жылося не вельмі добра. Святло, што сыходзіла ад іх ва ўсе бакі, як толькі датыкалася да зямлі – адразу згасала і тут жа знікала. Таму зоркі станавіліся ўсё бляднее, усё менш. Цяжка было зоркам, але яны цярпелі, бо больш за ўсё баяліся згубіць сяброўства з людзьмі.
І вось здарылася нешта нечаканае, у першую чаргу для саміх зорак. Усе людзі, што жылі на Зямлі, зразумелі, як моцна яны любяць свае зоркі, і пранікліся разуменнем да іх.
– Адпраўляйцеся, – кажуць людзі зоркам, – на неба. Там шмат месца, і будзеце вы свяціць нам яшчэ ярчэй, як бы далёка вы ні былі. А сяброўства, што нас яднае, мы будзем адчуваць і надалей, а можа, яно яшчэ мацней стане, бо святло ваша зробіцца больш прамяністым.
І вось пачалі зоркі да дарогі рыхтавацца. Але перад тым, як яны Зямлю пакінулі, прыйшла да сваіх сясцёр-зорак зусім малюсенькая зорачка. Сказала, што не можа яна з імі ляцець, што не можа пакінуць Зямлю:
– Я з дзяўчынкай маленькай сябрую і не магу ўляцець ад яе. У яе і шчаня ў двары ёсць, і птушка ў садзе, а на вокнах – вялікія кветкі ў гаршках, але больш за ўсё яна любіць мяне.
– Добра, сказалі зоркі. – Мы абмяркуем, што лепш зрабіць і як паступіць з табой. Час яшчэ ёсць, бачыш – Сонца ўстае. Прыляж адпачні пакуль.
Лягла маленькая зорачка і заснула.
Тым часам зоркі спешна збіраліся і абяцанне сваё быццам забылі. Зорачку, пакуль яна спала, з сабой забралі, а калі прачнулася яна ў зорак на руках, былі яны ўжо вельмі высока і вельмі-вельмі далёка ад Зямлі…
Частка другая
Памятаеце, чым скончылася першая частка нашай каляднай казкі? Прачнулася крошка-зорачка, калі была ўжо далёка ад Зямлі. Папрасілі ў яе прабачэння старэйшыя зоркі, што не абудзілі перад тым, як уляцець. Але яна не крыўдзілася на іх, бо яны былі для яе самыя родныя і блізкія.
І вось разляцеліся зоркі па небе – хто дзе асталяваўся. І азарылася ўсё вакол зорным святлом настолькі ярка, што і людзі на далёкай Зямлі бачылі свае зоркі, іх святло і адчувалі, што сувязь паміж імі не аслабела, а можа стала нават мацнейшай.
Маленькая зорачка таксама знайшла сабе зацішны, утульны куточак у неабсяжнай нябеснай прасторы. Але як ні добра ёй там жылося, не пакідала яе трывога за маленькую мілую істоту, што засталася на зямлі. І вось звярнулася яна зноў да сваіх сясцёр-зорак, распавяла пра свой былы намер вярнуцца на Зямлю.
– Так, – адказалі яны, – ты можаш гэта зрабіць. Але магчымасць толькі адна – ты больш ніколі не зможаш вярнуцца да нас. І менавіта з-за гэтага мы не пакінулі цябе на Зямлі.
Абняла зорачка сваіх сясцёр са словамі, што іначай паступіць не можа і што прымае яна такую ўмову, толькі б вярнуцца да беднага дзіцяці.
Склала яна свае промні-крылы і ў імгненне саслізнула з нябеснай вышыні да далёкай блакітнай планеты Зямля.
А на Зямлі ў той самы час стаяла зіма, і ўсё вакол было ўхутанае белым-белым снегам. Святкавалі Каляды. Па вуліцах з песнямі гулялі пераапранутыя ў дзівосныя касцюмы людзі. Перад сабой на рознакаляровых шастах неслі яны калядныя зоркі, упрыгожаныя яркімі стужкамі. Было шмат весялосці, песень і музыкі. Толькі ў невялікім доме на краі вёскі сядзела ля акна маленькая дзяўчынка і з тугой глядзела на вуліцу, на вясёлых дарослых і дзяцей. У ложка стаяла зробленая дзяўчынкай скромная калядная зорачка.
У пакой увайшла маці малышкі.
– У такі вечар не будзем сумаваць, – прамовіла яна. – Давай разам загадаем жаданне, разам паглядзім на неба, дзе пасялілася твая любімая зорачка. І тады тое, што мы загадаем, абавязкова спраўдзіцца.
І яны паднялі вочы да далёкага зорнага небасхілу. У тое жа імгненне праз усё неба слізгануў тонкі след знічкі.
– Гэта добры знак, – маці пацалавала дачку і, сумна ўздыхнуўшы, сышла ў суседні пакой.
Як толькі малышка засталася адна, скрозь шкло па яе далоні слізгануў ледзьве прыкметны праменьчык. Дзяўчынка адразу зразумела, хто вярнуўся да яе з неба.
Тут жа прагучаў ціхі голас:
– Я вярнулася і больш ніколі цябе не пакіну. Калі я ляцела да зямлі, я пачула ваша з маці жаданне, адно на дваіх, – каб ты была здаровай. Абяцаю, што ўсё так і будзе – я заўсёды буду побач з табой і буду бараніць цябе, як умею. А жыць я буду вось тут.
І зорачка спрытна саскочыла з далоняў малышкі і нырнула ў зробленую дзяўчынкай калядную зорку. І адразу ж тая заззяла ледзьве прыкметным блакітным святлом.
Калі маці зноў увайшла ў пакой дачкі, яна ўбачыла, што там кружыцца ў танцы вясёлае і здаровае дзіця з зіхатлівай каляднай зоркай у руках.
– Матулечка, мілая, – праз слёзы радасці гаварыла малышка, – давай хутчэй апранацца! І на вуліцу! З усімі разам святкаваць Калядкі!