Беларуская брукаванка >
Кропкі Беларуская брукаванка
Недзе для будаўніцтва брукаванкі здалёк запрашалі майстроў, якія зарэкамендавалі сябе як прафесіяналаў сваёй справы, а недзе карысталіся паслугамі мясцовых умельцаў, якія таксама з часам станавіліся нарасхват, набраўшыся досведу. Вось і ў Азёрскім дарога з каменю ўкладвалася мясцовымі майстрамі, а паколькі іх было прыкладна 5-7 чалавек, на гэтай дарозе навучаліся маладыя майстры, уменні якіх затым выкарыстоўваліся пры пракладцы бруку ў суседніх вёсках, у тым ліку ў Міры. Пабудавана брукаваная вуліца была да Першай сусветнай вайны, а само будаўніцтва працягвалася аж да Другой.
Першыя брукаваныя вуліцы з'явіліся ў такіх гарадах, як Гродна, Магілёў, Ружаны, Слонім, пачынаючы з XVI ст. пры каралю Стэфане Баторыі. У Асіпаўшчыне забрукаваная палявым каменем невялікіх памераў галоўная вуліца вёскі. Было забрукавана таксама некалькі меншых вуліц, аднак іх каменнае пакрыццё з часам разабралі. Пабудавана брукаванка мясцовымі ўмельцамі ў 1920-я гг. Называецца і больш дакладная дата – магчыма, 1918-1919 гг. Камень прывозілі нават з далёкай вёскі Заямнае.
Кладка палявога каменю на пясчанае палатно будучай брукаванкі патрабуе пэўнага майстэрства і ведання невялікіх, але вельмі важных сакрэтаў, якія перадаваліся з пакалення ў пакаленне беларускіх майстроў гэтай спецыяльнасці. У Гарадзеі захавалася, на жаль, толькі невялікая частка некалі знакамітай, адной з найстарэйшых на тэрыторыі ВКЛ брукаванкі, што вяла з Новага Свержня праз горад на Нясвіж.
Дазволіць сабе брукаванку мог не кожны населены пункт. Па-першае, гэта была дарагая праца, па-другое, гэта была калектыўная праца з далучэннем літаральна ўсіх жыхароў. Заходняя частка Беларусі была значна больш заможнай, і там паселішчаў з брукаванкай захавалася да нашых часоў нашмат больш. Вось і ў Зарэччы ў 1902 г. былі калектыўна сабраныя сродкі на тое, каб мець падобную сучасную на той час брукаваную вуліцу.
Асобныя паселішчы або нават групы паселішчаў былі настолькі заможнымі, што не толькі маглі дазволіць сабе калектыўна брукаваць вуліцы, але і пракладаць такія дарагія шляхі, напрыклад, да вадзяных млыноў, калі тыя стаялі на прыстойнай адлегласці ад мястэчак і вёсак. Вось і тут у 1908 г. была пракладзеная якасная дарога з каменным пакрыццём: ад вёскі Ягонка да берага ракі Сула, дзе быў пабудаваны вялізны, у чатыры паверхі, каменны вадзяны млын. Гэтая дарога – адна з самых прыгожых брукаванак у Мінскай вобласці.
З пачатку XIV ст. пры пабудове абарончых збудаванняў з палявога каменю: замкаў, крэпасцяў, подпорных сцен, мастоў – людзі сталі, пачынаючы з населеных пунктаў, будаваць гарызантальнае каменнае пакрыццё, у тым ліку і дарожнае. Прыкладна ў пачатку XV ст. на тэрыторыі ВКЛ з'явіліся першыя брукаваныя дарогі. У Новым Свержні захавалася частка такой старажытнай дарогі, якой прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Унікальны аб'ект уключае ў сябе архітэктурнае каменнае пакрыццё, абочыну і нават высаджаныя ў той час дрэвы.
Пройдзе яшчэ трохі часу, і мы будзем глыбока шкадаваць, што падобныя інжынерныя збудаванні былі бяздумна разабраныя або залітыя асфальтам. А да тых дарог, што яшчэ захоўваюць сваё першапачатковае, не кранутае часам і людзьмі аблічча, турысты будуць з'язджацца не менш актыўна, чым да іншых архітэктурных помнікаў Беларусі. Дарога ў Падлессі пабудавана майстрамі з Гарадзеі ў 1886 г. на сродкі мясцовых уладальнікаў шляхецкіх маёнткаў, у тым ліку Брахоцкіх. Варта на яе зірнуць, пакуль брукаванка не знікла канчаткова.
Тут з сярэдзіны XVIII ст. паспяхова дзейнічала Радзівілаўская мануфактура па вырабе мэблі для заможных кліентаў – шаф, куфэркаў, сталоў, сакрэтнікаў і т. д. У паселішча пастаянна прыязджалі заказчыкі і купцы. Таму ў вёсцы і была збудаваная трывалая і надзейная брукаванка прыблізна ў канцы XVIII ст. З часам дарога неаднаразова абнаўлялася і дабудоўвалася.
У самой Ячонке таксама некалі – прыблізна з пачатку першага дзесяцігоддзя ХХ ст. – была вуліца, пакрытая палявым каменем, і нават не адна. Перад намі маляўнічы прыклад таго, як літаральна на нашых вачах знікае яшчэ адзін каштоўны помнік нашай гісторыі. У вёсцы можна ўбачыць толькі невялікія фрагменты гэтага «вечнага» пакрыцця. Астатнія часткі брукаванкі разабраныя або залітыя асфальтам.
Фотагалерэя
