Мясціны

Старыя і Новыя Чамаданы

З незвычайнымі назвамі беларускіх вёсак мне даводзілася сустракацца шмат разоў — з такімі, напрыклад, як Каўбаскі, Марс ці Парыж... Існуе і вёска пад назвай Праўда. Асабліва цікава, калі выязджаеш з вёскі і ў канцы яе бачыш закреслены знак з назвай — нібыта «канец праўдзе». Не скупая на такія назвы і Магілёўская вобласць. Напрыклад, Старыя ды Новыя Чамаданы. Давайце зазірнем на іх вуліцы ды паглядзім, якія там стаяць тыя ж старыя хаткі, калодзежы, лядоўні… На такую прыгажосць мы пацікавімся з задавальненнем. Каля Новых Чамаданаў ёсць маляўнічы штучны вадаём.

Страплеўская крыніца

Гэта глухія, запаветныя месцы з ледзь пратаптанымі дарогамі. Крыніца нядаўна добраўпарадкавана, над ёй збудаваная белая капліца з пазалочаным купалам. Вада з гэтай крыніцы цячэ прама пад ногі, праз вуліцу, і знікае ў суседніх гародах. Адразу абмовімся, што ваду з любой крыніцы трэба перад ужываннем правяраць у лабараторных умовах, нават калі мясцовыя жыхары будуць запэўніваць ў яе крышталёвай чысціні.

Студзёнкі

Даволі вялікая вёска на ўскрайку Гарадзеі. Не абдзяліў яе час і на багатую гісторыю мінуўшчыны. Але, на жаль, да нашых дзён усё тое вынішчана чалавекам ды часам. І толькі дзякуючы мясцоваму краяведу Александру Абрамовічу сёе-тое ды і усплывае з сівой даўніны. Не паляніцеся знайсці яго хату, вуліца Новая, 31, ды распытаць і пра надмагільны помнік Віктару Каліноўскаму, і пра мемарыяльны камень, прысвечаны Адаму Міцкевічу. Я ўпэўнены, вы будзеце ўражаны і пачутаму і ўбачанаму.

Сцежкі да возера

У густым невысокім сасонніку побач з вёскай Вераскава затаілася адзінае ў Гродзенскай вобласці возера Святое, якое ўваходзіць у басейн ракі Нёман. На жаль, на момант складання маршруту непасрэдна да берага возера прайсці было практычна немагчыма. На фотаздымках – пачатак сцежкі, што вядзе па залітай вадой грэблі да возера. На ствале хвоі, якая стаіць побач, маецца адзнака аб тым, куды вядзе гэтая сцежка.

Сюлкі

У Камянецкім раёне ёсць невялікая вёска Сюлкі. На мясцовых могілках яшчэ захавалася, праўда, занядбаная, невялікая сціплая капліца-пахавальня, пабудаваная ў класічным стылі з цэглы. У ёй спачывае прах першага дырэктара Белавежскай пушчы – Пятра Пятровіча Траецкага, князя, генерал-лейтэнанта, дзейнасць якога на пасадзе дырэктара пушчы яшчэ трэба будзе вывучыць.

Сядзіба “Алешкі”

Сядзіба «Александрыя»: канюшня

Тут часткова захаваліся асобныя каменныя пабудовы, узведзеныя ў некалі квітнеўшым маёнтку «Александрыя». Дакументальна пацверджана, што ў канцы XIX ст. гэта была ўласнасць Марыі Патоцкай і Паўла Сапегі. У руінах пабудовы бровара, стайні. У некалькі лепшым стане захавалася пабудова свірна, якая і сёння выкарыстоўваецца як складское памяшканне.

Сядзіба «Забалоцце»: свіран

Тут знаходзілася яшчэ адзін невялікі шляхецкі маёнтак, закладзены ў сярэдзіне XIX ст. У тыя часы ён насіў назву «Забалоцце». Магчыма, да канца XIX ст. маёнтак быў выкуплены новымі гаспадарамі. Яны і пабудавалі тут дыхтоўныя каменныя будынкі, два з якіх захаваліся да нашых дзён: гэта вадзяны млын у руінах (1905 г.) і якасна складзеная пабудова свірна, якая захавалася ў ідэальным стане (1907 г.).

Сядзіба "Свіслач": гаспадарчая пабудова

Сядзіба "Свіслач": сядзібны дом

Уласнасць караля Жыгімонта I Старога з пачатку XVI ст. Валодалі маёнткам роды Тарлаў, Рамэраў, Пуслоўскіх. Велічны сядзібны дом у стылі мадэрн пабудаваны Красінскімі ў канцы XIX ст. Цудоўны пейзажны парк на рацэ Свіслач. Захавалася некалькі гаспадарчых пабудоў. Крыжаўзвіжанская царква пабудавана ў 1852 г. як касцёл у стылі неарэнесансу. Недалёка ад пасёлка знаходзіцца старажытная сядзіба «Бракава».

Сядзіба Абуховічаў: дуб-патрыярх

Сядзіба Агінскіх: вадзяны млын

Сядзіба Агінскіх: палац

З XVIII ст. землі сядзібы належалі М. Агінскаму. З 1802 г. тут жыў Міхал Клеафас Агінскі. Знакаміты кампазітар быў удзельнікам паўстання 1794 г. Тут ён напісаў свой знакаміты паланэз «Развітанне з Радзімай». Захаваўся палац у стылі класіцызму, каменны свіран, вадзяны млын, парк з сажалкамі, а таксама каталіцкая капліца Панны Марыі (1815 г.). У 1920-я гг. праводзіліся рэстаўрацыйныя работы. У парку стаіць мемарыяльны камень «ценям Касцюшкі».

Сядзіба Адамавых: сядзібны дом

Тут захаваўся арыгінальны і даволі рэдкі сядзібны дом шляхецкага роду Адамавых, пабудаваны ў стылі класіцызму ў 1877 г. Першы паверх прамавугольнай формы каменны, а другі складзены з сасновага бруса. Будынку патрабуецца тэрміновая кансервацыя. Побач – рэшткі пейзажнага парку.

Сядзіба Аскеркаў: вінакурня

Ад сядзібы вядомага шляхецкага роду Аскеркаў, якая некалі квітнела тут, захавалася некалькі дыхтоўных гаспадарчых пабудоў, збудаваных з цэглы ў сярэдзіне XIX ст. Сыраварня і стайня нядаўна былі разабраныя. Захаваўся двухпавярховы корпус бровара. Ёсць верагоднасць, што цяпер гэты будынак выстаўлены на продаж.

Сядзіба Аўгустова: капліца св. Пятра і Паўла

Сядзіба Аўгустова: карчма

Яшчэ адна рэзідэнцыя апошняга караля РП. Сядзібны дом быў страчаны падчас Першай сусветнай вайны, і графскі род дэ Пасі, якому на той час належала сядзіба, перабраўся на сталае жыхарства ў суседнюю каменную карчму, прыстасаваную пад жылы дом. На тэрыторыі сядзібы захавалася капліца-пахавальня роду Пасі. Побач брама з званіцай. Год пабудовы сядзібы – 1782 г. Гэтая сядзіба таксама ўзводзілася па праекце архітэктара Д. Сака.

Сядзіба Ахраноўскіх

У атачэнні старажытнага парку красуецца сядзібны дом Ахраноўскіх, пабудаваны з цэглы ў стылі мадэрн у 1884 г. Цераз ставок перакінуты каменны мост. У добрым стане захавалася некалькі цагляных гаспадарчых пабудоў. Сёння тэрыторыя належыць медыцынскай ўстанове, і прайсці на яе можна толькі цераз пост аховы з дазволу адміністрацыі аб’екта.

Сядзіба Багуслаўскіх: гаспадарчая пабудова

Сядзіба Багуслаўскіх: канюшня

Сядзіба Багуслаўскіх: сядзібны дом

Цудоўна захаваліся цагляныя пабудовы сядзібы Багуслаўскіх, якія можна ўбачыць па вул. Лепяшынскага. Дзве велізарныя стайні, аздобленыя велічнымі франтонамі, стылізаваныя пад крапасныя муры. Захаваліся таксама гаспадарчая пабудова і невялікія фрагменты парку. Усе пабудовы ўзведзеныя прыкладна ў сярэдзіне XIX ст. Адзін з будынкаў, пабудаваных у 1849 г., многія прымаюць за сядзібны дом, аднак, хутчэй за ўсё, гэта адна з афіцын.

Сядзіба Багушэвічаў: камень Мацея Бурачка

Сядзіба Багушэвічаў: канюшня

Сядзіба Багушэвічаў: сядзібны дом

Сядзібны дом Багушэвічаў з дрэва быў адноўлены ў 1980 г. Арыгінальная пабудова хаты ўзведзена мясцовымі цяслярамі ў 1896 г. Вядома паселішча з XVII ст. і належала продкам паэта. На ўскраіне парку бацькамі паэта ўстаноўлена драўляная капліца ў гонар паўстання 1863-1864 гг. Цудоўныя аглядныя перспектывы вакол маёнтка.

Сядзіба Балоціных: сядзібны дом

Першая згадка пра гэтае селішча датуецца 1558 г. У XIX ст. гэта была ўласнасць Веймернаў, Балоціных. Сядзібны дом у стылі класіцызму закладзены апошнімі ўладальнікамі маёнтка Пцічкінамі ў 1900 г. Дом абступае часткова захаваны пейзажны парк з алеямі. У самой вёсцы стаіць паўразбураная пабудова рэдкага прызначэння – былая карчма, якую сёння выкарыстоўваюць як гаспадарчую пабудову.

Сядзіба Баршчэўскіх: бровар

Ад старажытнай шляхецкай сядзібы Баршчэўскіх захаваўся дыхтоўна складзены з чырвонай цэглы будынак бровара (1893 г.). Побач знаходзіцца спіртасховішча з каменю і цэглы і некалькі цагляных гаспадарчых пабудоў. Яшчэ можна разгледзець маляўнічыя баскеты і алеі пейзажнага парку сядзібы.

Сядзіба Баршчэўскіх: гаспадарчая пабудова

Сядзіба Баршчэўскіх: спіртасховішча

Сядзіба Бжастоўскіх: гаспадарчыя пабудовы

Сядзіба Бжастоўскіх: руіны флігеля